Boor is een scheikundig element met het symbool B en atoomnummer 5. Het is een zwart, hard materiaal dat je terugvindt in de natuur, in je lichaam en in allerlei producten om je heen. Hoewel boor minder bekendheid heeft dan elementen als ijzer of koper, speelt het op meerdere vlakken een opvallende rol.
Wat is boor precies?
Boor staat in het periodiek systeem der elementen onder de IUPAC-naam “boor”, ook wel borium genoemd. Het heeft atoomnummer 5, wat betekent dat een booratoom vijf protonen in de kern heeft. In zijn pure vorm is boor een harde, donkere stof die eruitziet als een metaal, maar eigenlijk een halfmetaal is. Het gedraagt zich dus deels als een metaal en deels als een niet-metaal.
Boor komt in de natuur nooit in zijn zuivere vorm voor. Het zit altijd gebonden aan andere stoffen, zoals in mineralen en ertsen. Bekende boorhoudende mineralen zijn borax en ulexiet. Grote voorraden van deze mineralen bevinden zich onder andere in Turkije en de Verenigde Staten.
Hoe ziet boor eruit en wat zijn de eigenschappen?
Puur boor is zwart of donkerbruin van kleur en heeft een hoge smelttemperatuur. Het is een van de hardste elementen die we kennen, bijna zo hard als diamant. Tegelijk is het ook erg broos: het breekt makkelijk onder druk. Boor geleidt elektriciteit slecht bij lage temperaturen, maar beter naarmate de temperatuur stijgt. Dat maakt het een zogenaamd halfgeleider, vergelijkbaar met silicium.
Waarvoor wordt boor gebruikt?
Boor heeft veel toepassingen in de industrie en het dagelijks leven. Een paar bekende voorbeelden:
- Boorsilicaatglas: dit is hittebestendig glas dat je kent van ovenschalen en laboratoriumapparatuur. Het bevat boortrioxide als bestanddeel.
- Boorwater: een verdunde oplossing van boorzuur, ook geschreven als B(OH)3. Dit is een mild antisepticum dat vroeger veel werd gebruikt om ogen te reinigen bij lichte ontstekingen.
- Wasmiddelen: natriumperboraat, een verbinding van boor, wordt toegepast als bleekmiddel in wasmiddelen.
- Keramiek en glazuur: boorverbindingen worden verwerkt in keramische producten en glazuurlagen.
- Landbouw: boor is een sporenelement dat planten nodig hebben voor een gezonde groei. Een tekort aan boor in de bodem leidt tot groeiproblemen bij gewassen.
- Kernenergie: boor absorbeert neutronen goed en wordt daarom gebruikt als veiligheidsmateriaal in kerncentrales.
Boor als spoorelement in het lichaam
Boor speelt ook een rol in het menselijk lichaam, al is het daar aanwezig in heel kleine hoeveelheden. Het is een spoorelement dat meewerkt aan de calciumstofwisseling en het onderhoud van botweefsel. Daarmee draagt boor bij aan de gezondheid van je botten en gewrichten. Verder ondersteunt het de werking van bepaalde hormonen en speelt het een rol bij het energiemetabolisme.
Je krijgt boor voornamelijk binnen via voeding. Fruit, groenten, noten en peulvruchten zijn goede bronnen. Een echte officieel vastgestelde dagelijkse aanbevolen hoeveelheid bestaat in de meeste landen niet, omdat boor nog volop onderzocht wordt. Wel is bekend dat een extreem hoge inname van boor schadelijk kan zijn, maar dat is bij normale voeding vrijwel niet aan de orde.
Is boor gevaarlijk?
Boor zelf, in zijn elementaire vorm, is weinig reactief en niet giftig. Sommige boorverbindingen zijn dat echter wel. Boorzuur in hoge concentraties is bijvoorbeeld giftig bij inname. Natriumboraat, ook bekend als borax, staat op de lijst van stoffen waarmee je voorzichtig moet zijn, zeker rond kinderen en huisdieren. Gebruik van boorverbindingen in huishoudelijke producten is aan regels gebonden om veiligheid te garanderen.
In lage concentraties, zoals in boorwater voor oogverzorging, is boor veilig te gebruiken. Het is de dosering die bepaalt of een stof schadelijk is, en dat geldt ook voor boor.
Boor in het kort
Boor is een veelzijdig halfmetaal dat zowel in de chemie, de industrie, de landbouw als in het menselijk lichaam een rol speelt. Van hittebestendig glas tot botgezondheid en van kerncentrales tot wasmiddelen: de toepassingen van boor zijn breed en verrassend. Het element verdient meer bekendheid dan het gewoonlijk krijgt.
Veelgestelde vragen
Is boor hetzelfde als het boorgereedschap?
Nee, het boorgereedschap heeft niets te maken met het scheikundig element boor. Het element boor is een stof in het periodiek systeem met symbool B. Het gereedschap “boor” of “boormachine” is een werktuig om gaten mee te maken. De namen lijken op elkaar, maar het gaat om twee volledig verschillende dingen.
Welke voeding bevat boor?
Boor als spoorelement zit van nature in veel plantaardige voedingsmiddelen. Goede bronnen zijn noten, peulvruchten zoals bonen en linzen, fruit zoals appels en peren, en groenten. Wie gevarieerd eet, krijgt via die route voldoende boor binnen.
Waarom wordt boor gebruikt in kerncentrales?
Boor heeft de eigenschap dat het neutronen goed opneemt. In kerncentrales is het belangrijk om de kernreactie te beheersen en veilig te houden. Boorhoudende materialen helpen daarbij door overtollige neutronen te absorberen, waardoor de reactie onder controle blijft.
Is boorwater nog steeds verkrijgbaar?
Boorwater, een verdunde oplossing van boorzuur, was vroeger een veelgebruikt middel voor oogverzorging. Het werd toegepast als mild antisepticum bij lichte oogontstekingen. In de huidige gezondheidszorg zijn er modernere alternatieven beschikbaar, maar boorwater is in sommige apotheken nog steeds te vinden.